Begin oktober oogt de tuin vaak nog zomers genoeg om alles op zijn beloop te laten. Toch is dit precies het moment waarop de eerste nachtvorst in zicht komt, en wie dan nog kuipplanten buiten heeft staan, is meestal te laat. De overstap van een tuin vol bloei naar een tuin die de winter goed doorkomt, gaat het makkelijkst als je nu een paar klussen oppakt in plaats van in november, wanneer de schade vaak al is gebeurd.
Half oktober is de harde deadline voor kuipplanten
Niet-winterharde planten in potten en bakken moeten vóór half oktober naar binnen, ruim voordat de eerste nachtvorst valt. Veel mensen wachten tot ze vorst zien aankondigen in de weersvoorspelling, maar dan is de plant vaak al beschadigd. Zet olijfboompjes, hortensia's in pot en andere gevoelige soorten in een lichte, vorstvrije ruimte zoals een garage of serre. Kun je een plant niet verplaatsen, wikkel de pot dan in met vliesdoek of noppenfolie. Kies een materiaal dat lucht doorlaat, want vocht dat niet weg kan, zorgt juist voor schimmel en wortelrot. Staat een plant in een grote terracotta pot die je niet kunt verplaatsen, zet hem dan op pootjes zodat het smeltwater onderin niet blijft staan en de pot bij vorst niet barst.
Je gazon krijgt nu zijn laatste beurt van het jaar
Maai het gras voor de laatste keer op een hoogte van vier tot vijf centimeter. Korter maaien klinkt netjes, maar maakt het gazon juist kwetsbaarder voor vorstschade. Hark daarna de bladeren van het gras, want een dik pak blad blokkeert licht en lucht en zorgt voor kale plekken in het voorjaar. Heb je mos of kale stukken, dan is dit ook het laatste goede moment om door te zaaien, de bodemtemperatuur is nog hoog genoeg om zaad te laten kiemen.
Laat die bladeren rond je borders gewoon liggen
Wat wel op het gras weg moet, mag onder struiken en op borders juist blijven liggen. Een laag bladeren werkt daar als natuurlijke mulch, houdt vocht vast en biedt beschutting aan egels en nuttige insecten die de winter moeten doorkomen, zo blijkt uit het overzicht van Natuurmonumenten. Heb je eerder dit jaar meer insecten en vogels naar je tuin getrokken, dan is dit de maand waarin je dat werk beloond ziet: laat de schuilplekken staan en ruim pas in het vroege voorjaar weer op.
Je moestuinbak vraagt om een andere aanpak dan je border
Heb je dit jaar een verhoogde moestuinbak aangelegd, dan werkt winterklaar maken net iets anders dan bij een gewone border. Oogst wat nog kan, verwijder uitgebloeide planten en dek de aarde af met een laag compost of bladcompost. Dat voorkomt dat voedingsstoffen uitspoelen door de regen en geeft de bak in het voorjaar een voorsprong. Laat je de bak helemaal leeg liggen, dan spoelt de grond juist uit en begin je in maart weer bij nul.
Dakgoten, hagen en meubels, de klussen die je nu nog kunt doen
Terwijl je toch buiten bezig bent, is dit ook het moment om de dakgoot te controleren. Een dakgoot vol blad en mos laat regenwater niet weg, en bij de eerste harde regenbui loopt het water dan over de gevel of onder het dak naar binnen. Een paar keer per najaar uitharken met een tuinschep of een gootreiniger op een telescoopstok voorkomt dat probleem, net als controleren of de afvoerpijp niet verstopt zit. Een haag of struik die nog een laatste snoeibeurt nodig heeft, kun je het beste nu doen, voordat de groei helemaal stilvalt. Snoei je te laat, dan heeft de plant geen tijd meer om de wond te laten dichtgroeien voordat de vorst toeslaat. Rozen snoei je overigens pas in het vroege voorjaar, een te vroege snoeibeurt stimuleert nu juist nieuwe scheuten die de vorst niet overleven. Berg daarnaast losse kussens, parasols en lichte meubels op in de schuur en dek zwaarder tuinmeubilair af met een stevige, ademende hoes. Reinig tuingereedschap, laat het goed drogen en smeer metalen onderdelen in met een beetje olie tegen roest, en laat de tuinslang eerst helemaal leeglopen voordat je hem oprolt, want een slang vol water barst bij de eerste strenge vorst.
Dit is het moment, niet de maand na de eerste vorst
De tuin winterklaar maken voelt minder urgent dan hem zomerklaar maken, maar wie wacht tot de eerste vorstmelding, redt de kuipplanten vaak niet meer. Begin deze maand met de kuipplanten en het gazon, laat bewust een deel van de bladeren liggen voor egels en insecten, en bescherm wat kwetsbaar is. Dan sta je in maart met een tuin die klaar is om weer op te starten, in plaats van met schade die je het hele voorjaar achtervolgt. Het kost je dit weekend een paar uur, maar het scheelt je volgend jaar nieuwe planten, een opgebroken terracotta pot en een tuin die pas in mei weer op gang komt.